Kosovo

Lois diverses (justice)

(Dispositions linguistiques)

République de Kosovo

Ligji nr. 03/L-006 për procedurën kontestimore (2008)

Neni l

Me Ligjin për procedurën kontestimore caktohen rregullat procedurale në bazë të të cilave gjykata i shqyrton dhe i zgjidhë kontestet nga marrëdhëniet juridiko-civile të personave fizikë dhe juridikë, po që se me ligj të posaçëm nuk është përcaktuar ndryshe.

Neni 6

1) Procedura kontestimore zhvillohet në gjuhën që është në përdorim zyrtar në gjykatë.

2) Palët dhe pjesëmarrësit e tjerë në procedurë, të cilët nuk e kuptojnë apo nuk e flasin gjuhën që është në përdorim zyrtar në gjykatë kanë të drejtë që të përdorin gjuhën e vet apo gjuhën që e kuptojnë.

Neni 96

Gjuha ne procedurë

1) Palët dhe pjesëmarrësit e tjerë në procedurë kanë të drejtë që në procedurën para gjykatës të përdorin gjuhën e vet apo gjuhën të cilën e kuptojnë.

2) Në qoftë se procedura nuk zhvillohet në gjuhën e palës, gjegjësisht të pjesëmarrësve të tjerë në procedurë, do të sigurohet sipas kërkesës së tyre përkthimi gojarisht në gjuhën e tyre apo në gjuhën që e kuptojnë, i të gjitha parashtresave dhe provave shkresore, si dhe i asaj që parashtrohet në seancë gjyqësore.

3) Palët dhe pjesëmarrësit e tjerë në procedurë do të njoftohen me të drejtën që procedurën verbale ta ndjekin ne gjuhën e tyre me anë të përkthyesit. Ato mund të heqin dorë nga e drejta e përkthimit, po që se deklarojnë se e njohin gjuhën në të cilën zhvillohet procedura. Në procesverbal do të shënohet se u është dhënë udhëzimi për të drejtën e përdorimit të gjuhës së tyre, si dhe deklaratat e palëve dhe të pjesëmarrësve të tjerë lidhur me udhëzimin e dhënë nga gjykata.

4) Përkthimin e bëjnë përkthyesit.

5) Shpenzimet e përkthimit mbetën në ngarkim të buxhetit te gjykatës.

Neni 97

Letërthirrjet, vendimet dhe shkresat tjera gjyqësore u dërgohen palëve dhe pjesëmarrësve të tjerë në procedurë në gjuhën që është në përdorimin zyrtar në gjykatë.

Neni 98

Palët dhe pjesëmarrësit e tjerë në procedurë i dërgojnë gjykatës paditë, ankesat dhe parashtresat e tjera të tyre në gjuhën që është në përdorim zyrtar në gjykatë.
 

Neni 354

1) Dëshmitari që nuk e dinë gjuhën në të cilën zhvillohet procedura pyetet me anë të përkthyesit.

2) Në qoftë se dëshmitari është i shurdhër, pyetjet i bëhen me shkrim, e në qoftë se është memec, do te ftohet që përgjigjet t’i japë me shkrim. Po që se pyetja e dëshmitarit nuk mund të bëhet në këtë mënyre, do të ftohet interpreti i cili mund të merret vesh me dëshmitarin.

3) Gjykata e njofton interpretin për detyrën e transmetimit të saktë të pyetjeve që i bëhen dëshmitarit dhe të përgjigjeve që do t’i japë dëshmitari.

Loi n° 03/L-006 sur la procédure en matière contentieuse (2008)

Article 1^er

La Loi sur la procédure d'arbitrage détermine les règles de procédure selon lesquelles le tribunal examine et résout les litiges liés aux relations civilo-juridiques des personnes physiques et morales, sauf par une disposition contraire d'une loi spéciale.

Article 6

1) La procédure de litige se déroule dans la langue officielle en usage au tribunal.

2) Les parties et les autres participants à la procédure, qui ne comprennent pas ou ne parlent pas la langue employée officiellement au tribunal, ont le droit d'utiliser leur propre langue ou la langue qu'ils comprennent.

Article 96

Langue de la procédure

1) Les parties et les autres participants à la procédure ont le droit d'employer leur propre langue ou la langue qu'ils comprennent au moment de la procédure devant le tribunal.

2) Si la procédure ne se déroule pas dans la langue de la partie, c'est-à-dire celle des autres participants à la procédure, la traduction sera fournie sur demande dans leur langue ou dans la langue qu'ils comprennent pour toutes les soumissions et les preuves écrites, comme ainsi que pour les dépositions au tribunal.

3) Les parties et les autres participants à la procédure sont informés du droit d'assister à la procédure orale dans leur propre langue par l'intermédiaire d'un interprète. Ils peuvent renoncer au droit à la traduction s'ils déclarent connaître la langue dans laquelle se déroule la procédure. Le procès-verbal indique qu'ils ont été informés du droit d'employer leur langue, ainsi que les déclarations des parties et des autres participants concernant les instructions données par le tribunal.

4) La traduction doit être effectuée par des interprètes.

5) Les frais de traduction demeurent à la charge du budget du tribunal.

Article 97

Les assignations, les décisions et les autres documents judiciaires sont envoyés aux parties et aux autres participants à la procédure dans la langue officielle en usage au tribunal.

Article 98

Les parties et les autres participants à la procédure envoient au tribunal les poursuites, les plaintes et les autres observations dans la langue officielle en usage au tribunal.

Article 354

1) Un témoin qui ne connaît pas la langue dans laquelle se déroule la procédure est interrogé par un interprète.

2) Si un témoin est sourd, les questions sont posées par écrit et, s'il est muet, il sera invité à donner les réponses par écrit. Si l'interrogatoire du témoin ne peut pas se faire de cette façon, un interprète sera convoqué pour qu'il puisse interpréter pour le témoin.

3) Le tribunal informe l'interprète de la tâche de transmettre avec précision les questions posées au témoin et les réponses à donner par le témoin.

Kodo civil (2018)

Neni 131

Kërkesat e informimit për kontrata në distancë apo jashtë lokaleve

1) Para se konsumatori të obligohet me një kontratë në distancë apo jashtë lokaleve, tregtari duhet t'i ofrojë konsumatorit informatat vijuese:

21. kudo që është e mundur, mundësia e adresimit në mekanizma të ankesës dhe zgjidhjes jashtëgjyqësore, të cilave i nënshtrohet tregtari, si dhe metodat për të pasur qasje në to.

5. Në rast të përdorimit të teknikave që lejojnë komunikimin individual, informatat e përmendura në paragrafin 1 ofrohen në gjuhën shqipe apo serbe, nëse kërkohet kështu nga konsumatori.

Neni 156

Garancia

1) Garancia obligon ofertuesin sipas kushteve të theksuara në deklaratën e garancisë apo në reklamimin përcjellës.

2) Garancia duhet të theksojë që konsumatori ka të drejta ligjore në pajtim me këtë Seksion dhe që garancia nuk ndikon në ato të drejta. Ajo gjithashtu do të përmbajë, në gjuhë të thjeshtë dhe të kuptueshme, përmbajtjen e garancisë dhe detajet esenciale të domosdoshme për parashtrimin e kërkesave sipas garancisë, duke përfshirë kohëzgjatjen dhe fushëveprimin territorial të garancisë dhe emrin e adresën e garantuesit.

4) Garancia duhet hartuar në gjuhën shqipe dhe serbe me shkronja të madhësisë së shtypit, jo më të vogla sesa shkronjat e madhësisë së shtypit për cilëndo gjuhë tjetër.

Neni 192

Barazia e të drejtave të sigurimit të krijuara në vendin e huaj

3) Një e drejtë e pengut pa posedim duhet të lajmërohet për regjistrim në Zyrën e Regjistrit të Pengut brenda tre muajve që kur vlera pasurore e lënë peng është sjell në Kosovë. Të dhënat e nevojshme sipas nenit 156 i duhet të paraqiten në përkthim të vërtetuar në njërën nga gjuhët zyrtare në Kosovë.

Code civil (2018)

Article 131

Exigences en matière d’information pour les contrats à distance ou à l’extérieur de l'établissement

1) Avant que le client ne soit lié par un contrat à distance ou hors établissement, le professionnel doit fournir au client les informations suivantes:

21. Dans la mesure du possible, la possibilité d'aborder les mécanismes de recours en réclamation auxquels le professionnel est soumis, ainsi que les méthodes pour y accéder.

5. En cas d’utilisation de techniques permettant la communication individuelle, les informations mentionnées au paragraphe 1 doivent être offertes en albanais ou en serbe, si c’est le cas pour le consommateur.

Article 156

Garantie

1) La garantie engage le soumissionnaire selon les conditions énoncées dans la déclaration de garantie ou dans l'annonce qui l'accompagne.

2) La garantie doit indiquer que le consommateur a des droits légaux, conformément au présent article, et que la garantie n'affecte pas ses droits. Elle doit contenir également, dans un langage simple et compréhensible, le contenu de la garantie et les détails essentiels nécessaires à la présentation des réclamations en vertu de la garantie, y compris la durée et l'étendue territoriale de la garantie ainsi que le nom et l'adresse du garant.

4) La garantie doit être rédigée en albanais et en serbe en lettres majuscules, pas plus petites que les lettres imprimées pour toute autre langue.

Article 192

Égalité des droits à la sécurité créée dans un pays étranger

3) Un droit d'engagement sans possession doit être signifier à des fins d'enregistrement au Bureau d'enregistrement des inscriptions dans les trois mois à compter du moment où la valeur de la propriété donnée a été annoncée au Kosovo. Les données requises en vertu de l'article 156 doivent être soumises dans une traduction certifiée conforme dans l'une des langues officielles du Kosovo.

Kodi penal (2018)

Neni 190

Shkelja e statusit të barabartë të shtetasve dhe banorëve të Republikës së Kosovës

3) Kushdo që në kundërshtim me ligjin për përdorimin e gjuhës, ia mohon shtetasit të Republikës së Kosovës të drejtën që lirshëm të përdor gjuhën ose shkrimin e tij, dënohet me gjobë ose me burgim deri në një (1) vit.

Neni 321

Asgjësimi apo dëmtimi i pasurisë

4) Kur vepra penale nga paragrafi 1. i këtij neni është kryer për shkak të motivimit në bazë të kombësisë, gjuhës, besimit fetar ose mungesës së besimit fetar, ngjyrës së lëkurës, gjinisë, identitetit gjinor, orientimit seksual, ose për shkak të afërsisë me persona me njërën nga këto karakteristika të mbrojtura, kryesi i veprës penale dënohet me burgim deri në tre (3) vjet.

Code pénal (2018)

Article 190

Violation de l’égalité de statut des citoyens et des résidents de la république du Kosovo

3) Quiconque, contrairement à la Loi sur l'emploi des langues, refuse à un citoyen de la république du Kosovo le droit d'employer librement sa langue ou son alphabet, sera passible d'une amende ou d'un emprisonnement pouvant aller jusqu'à un an.

Article 321

Destruction ou dommages matériels

4) Lorsque l'infraction prévue au paragraphe 1 du présent article a été commise en raison d'une motivation fondée sur la nationalité, la langue, la religion ou la croyance religieuse, la couleur de la peau, le sexe, l'identité de genre, l'orientation sexuelle ou en raison de la proximité avec des personnes ayant l'une de ces caractéristiques protégées, l’auteur sera passible d’une peine d’emprisonnement pouvant aller jusqu’à trois ans.

Ligji nr. 04/l-076 për policinë (2012)

Neni 17

Thirrjet e policisë

7) Vetëm sipas urdhrit të gjykatës dhe vetëm në pajtim me ligjin e aplikueshëm, zyrtari policor mund ta përdorë forcën për ta mbajtur personin e thirrur dhe për ta sjellë në stacionin policor ose në ndonjë vend tjetër. Nëse përdoret forca gjatë procesit të thirrjes, personi i thirrur informohet në gjuhën të cilën ai/ajo e kupton, se ka të drejtë të hesht, ta konsultoj mbrojtësin dhe ta kontaktoj një person familjar apo ndonjë person tjetër të besueshëm, siç parashihet në Kodin e Procedurës Penale.

Loi n° 04/L-076 sur la police (2012)

Article 17

Citation à comparaître

7) Un agent de police ne peut recourir à la force pour appréhender une personne citée à comparaître et la conduire au poste de police ou à un autre lieu que sur ordre d'un tribunal et conformément à la loi applicable. Si la force est employée lors de la convocation, la personne citée doit être informée, dans une langue qu'elle comprend, de son droit de garder le silence, de consulter un avocat et de contacter un membre de sa famille ou une autre personne de confiance, conformément au Code de procédure pénale.

Ligji Nr. 08/L-015 për gjykatën komerciale (2022)

Neni 9

Qasja, Barazia dhe Transparenca në Gjykatën Komerciale

1) Gjykata Komerciale trajton të gjithë personat në mënyrë të barabartë, pa diskriminim në bazë të racës, ngjyrës, gjinisë, gjuhës, fesë, opinioneve politike ose të tjera, prejardhjes kombëtare apo shoqërore, lidhjes me ndonjë komunitet, pronës, gjendjes ekonomike, gjendjes sociale, orientimit seksual, lindjes, aftësisë së kufizuar ose ndonjë statusi tjetër personal, ashtu siç përshkruhet në konventat ndërkombëtare.

Loi n° 08/L-015 sur le Tribunal du commerce (2022)

Article 9

Accès, égalité et transparence au sein du Tribunal de commerce

1) Le Tribunal de commerce traite toutes les personnes de manière égale, sans discrimination fondée sur la race, la couleur, le sexe, la langue, la religion, les opinions politiques ou autres, l’origine nationale ou sociale, l’appartenance à une communauté particulière, la fortune, la situation économique, la situation sociale, l’orientation sexuelle, la naissance, le handicap ou toute autre situation personnelle, telle que définie par les conventions internationales.

Ligji Nr. 06/L - 054 për gjykatat (2018)

Neni 7

Qasja në Gjykata

1) Gjykatat trajtojnë të gjithë personat në mënyrë të barabartë, askush nuk mund të diskriminohet në bazë të racës, ngjyrës, gjinisë, gjuhës, fesë, mendimeve politike ose të tjera, prejardhjes kombëtare apo shoqërore, lidhjes me ndonjë komunitet, pronës, gjendjes ekonomike, gjendjes sociale, orientimit seksual, lindjes, aftësisë së kufizuar ose ndonjë statusi tjetër personal.

2) Çdo person ka qasje të barabartë në gjykata dhe askujt nuk i mohohet e drejta në gjykim të drejtë në përputhje me procedurën e rregullt ligjore ose të drejtë në mbrojtje të barabartë me ligj. Çdo person fizik apo juridik ka të drejtë në gjykim të drejtë dhe brenda afatit të arsyeshëm kohor.

3) Çdo person ka të drejtë t’í drejtohet gjykatës për të kërkuar mbrojtjen dhe zbatimin e të drejtave të tij të ligjshme. Çdo person ka të drejtë të përdor mjetet juridike kundër një vendimi gjyqësor apo administrativ që cenon të drejtën apo interesat e tij në mënyrën e caktuar me ligj.

Loi n° 06/L-054 sur les tribunaux (2018)

Article 7

Accès aux tribunaux

1) Les tribunaux traitent tous les justiciables de manière égale. Nul ne peut faire l'objet de discrimination fondée sur la race, la couleur, le sexe, la langue, la religion, les opinions politiques ou autres, l'origine nationale ou sociale, l'appartenance à une communauté, la fortune, la situation économique, la situation sociale, l'orientation sexuelle, la naissance, le handicap ou toute autre caractéristique personnelle.

2) Tout justiciable a un accès égal aux tribunaux et nul ne peut se voir refuser le droit à un procès équitable, conformément aux règles de procédure régulière, ni le droit à une égale protection de la loi. Toute personne physique ou morale a droit à un procès équitable dans un délai raisonnable.

3) Tout justiciable a le droit de saisir le tribunal pour obtenir la protection et le respect de ses droits. Un justiciable a le droit d'exercer des recours légaux contre une décision judiciaire ou administrative qui viole ses droits ou ses intérêts, conformément à la loi.

Ligji NR. 08/L-132 për ekzekutimin e sanksioneve penale (2022)

Neni 6

Parimet drejtuese

1) Sanksionet penale ekzekutohen në mënyrën e cila siguron trajtimin human dhe respektimin e dinjitetit të secilit individ.

2) Personi i dënuar nuk i nënshtrohet torturës ose trajtimit, apo ndëshkimit çnjerëzor apo degradues.

3) Sanksionet penale ekzekutohen në mënyrë plotësisht të paanshme. Askush nuk mund të diskriminohet në bazë të racës, ngjyrës, gjinisë, gjuhës, fesë, mendimeve politike, prejardhjes
kombëtare a shoqërore, lidhjes me ndonjë komunitet, pronës, gjendjes ekonomike, sociale, orientimit seksual, lindjes, aftësisë së kufizuar ose ndonjë statusi tjetër personal në Republikën  e Kosovës.

Neni 31

Pranimi i personit të dënuar në institucionin korrektues

8) Teksti i këtij ligji dhe akti nënligjor për rendin shtëpiak në institucionet korrektuese janë në dispozicion në gjuhë të personave të dënuar që ata e kuptojnë gjatë tërë kohës së mbajtjes së dënimit, në pajtim me ligjin për përdorimin e gjuhëve zyrtare.

Neni 86

Informimi

1) Personi i dënuar ka të drejtë të ketë qasje në shtypin ditor dhe atë periodik në gjuhën e tij amtare dhe në burime të tjera të informimit publik.

2) Personi i dënuar ka të drejtë të ketë qasje në programet e radios dhe të televizionit. Gjatë zgjedhjes së programeve merret parasysh parapëlqimi i personave të dënuar, si dhe nevojat e tyre arsimore dhe rekreative.

3) Të gjitha institucionet korrektuese pajisen me bibliotekë për t’u shfrytëzuar nga personat e dënuar. Biblioteka përmban libra (duke përfshirë tekste bazike mbi të drejtat e njeriut dhe
legjislacionin penal), revista dhe gazeta në gjuhën amtare që personave të dënuar u mundësojnë alternativa të shumta.

Neni 106

Procedura disiplinore

1) Në rastet e shkeljeve të rënda disiplinore, drejtori i institucionit korrektues zbaton procedura disiplinore dhe merr vendime lidhur me to. Në rastet e shkeljeve të lehta disiplinore, mbikëqyrësi i lartë në institucionin korrektues zbaton procedurat disiplinore dhe merr vendime lidhur me to.

2) Procedurat disiplinore mbahen në seancë dëgjimi në të cilën dëgjohet personi i dënuar dhe verifikohet deklarata e tij. Personit të dënuar i cili nuk ka njohuri të mjaftueshme të gjuhës
së përdorur në procedurë disiplinore i sigurohet përkthyesi. Atij i mundësohet që me arsye të thërret dëshmitarë, t’u parashtrojë pyetje dëshmitarëve, të paraqesë prova, të shqyrtojë provat materiale dhe dokumentet, si dhe të paraqesë parashtresa duke përfshirë edhe parashtresat lidhur me dënimin disiplinor.

Loi n° 08/L-132 sur l'exécution des sanctions pénales (2022)

Article 6

Principes directeurs

1) Les sanctions pénales sont exécutées de manière à garantir un traitement humain et le respect de la dignité de chaque individu.

2) Nul ne peut être soumis à la torture, à des traitements ou peines inhumains ou dégradants.

3) Les sanctions pénales sont exécutées en toute impartialité. Nul ne peut faire l'objet de discrimination fondée sur la race, la couleur, le sexe, la langue, la religion, les opinions politiques, l'origine nationale ou sociale, l'appartenance à une communauté, la fortune, la situation économique ou sociale, l'orientation sexuelle, la naissance, le handicap ou tout autre statut personnel en république du Kosovo.

Article 31

Admission d'une personne condamnée dans un établissement pénitentiaire

8) Le texte de la présente loi et le règlement intérieur des établissements pénitentiaires sont mis à la disposition des personnes condamnées dans une langue qu'elles comprennent pendant toute la durée de leur peine, conformément à la loi sur l'usage des langues officielles.

Article 86

Information

1) Toute personne condamnée a le droit d'accéder à la presse quotidienne et périodique dans sa langue maternelle et aux autres sources d'information publique.

2) Toute personne condamnée a le droit d'accéder aux émissions de radio et de télévision. Le choix des programmes tient compte des préférences de la personne condamnée ainsi que de ses besoins scolaires et récréatifs.

3) Tout établissement pénitentiaire est doté d'une bibliothèque à l'usage des personnes condamnées. Cette bibliothèque contient des ouvrages (notamment des textes fondamentaux sur les droits de l'homme et le droit pénal), des magazines et des journaux dans leur langue maternelle, offrant ainsi aux personnes condamnées un large éventail de choix.

Article 106

Procédures disciplinaires

1) En cas de manquements graves à la discipline, le directeur de l'établissement pénitentiaire engage la procédure disciplinaire et prend les décisions y afférentes. En cas de manquements mineurs à la discipline, le responsable de l'établissement pénitentiaire engage la procédure disciplinaire et prend les décisions y afférentes.

2) La procédure disciplinaire doit se dérouler lors d'une audience au cours de laquelle la personne condamnée est entendue et sa déclaration est vérifiée. La personne condamnée qui ne maîtrise pas suffisamment la langue employée dans la procédure disciplinaire doit bénéficier des services d'un interprète. Elle est autorisée à citer des témoins, à les interroger, à présenter des éléments de preuve, à examiner les pièces du dossier et à soumettre des observations, notamment concernant la sanction disciplinaire.